xa case

ulises

cando empecei a escribir o poema de ulises, estaba a reler algúns textos de juan gelman que son moi familiares para min non polos libros -foi hai pouco que lin por primeira vez este poema do botánico nun libro- senón polas cancións que deste e doutros poemas de gelman fixo juan cedrón.
aquí unha versión en directo gravada no canal encuentro.

o meu amigo celso díxome un día que cando está a escribir un libro, non le poesía en absoluto, para non contaminarse das sonoridades doutras poéticas.
eu teño moi asumido que a miña poesía é toda ela unha contaminación das voces de outros.
o caso é que este poema ten, desde o comezo, algúns versos que beben o seu ritmo, a súa sintaxe, deste poema de gelman, coa voz de cedrón.
e como este libro é de homenaxes, deixei constancia desa interferencia nos propios versos do poema.
pero había algo nesta pública renuncia que non acababa de pechar desde o principio.
hoxe deixo unha nova versión deste poema, onde aparecen as interferencias pero omitín os lamentos porque, certamente, non existen.

juan

este libro é unha especie de amábel rendición de contas aos anos que pasei en arxentina, onde souben o que era a poesía (ou igual aínda non sei) e tentei os meus primeiros tatexos no papel. hoxe reconstruínme noutro punto do mapa pero eses ecos están aí.
un amigo meu diría que non podo rendir contas a arxentina, a buenos aires, a gelman, a tuñón noutra lingua que non sexa aquela. non concordo. pero si recoñezo que o libro necesitas unhas licenzas lingüísticas inevitábeis. por iso sobrevive o “clavel del aire” (falaba disto hai pouco) e, neste poema a gelman, o “camalote” e ese “vos” que era “ti” até a versión anterior pero que tampouco non acababa de cadrarme.
eu trataría a gelman (trateino, cando nos vimos aquela vez) de “usté”. pero o verso é máis amigo. ou iso é o que me gustaría pensar.

juancito caminador

só unha nota: o comezo do poema de juancito caminador tamén ten o ritmo deses versos de gelman. juancito caminador é un fío ao outro poeta que marca liña a liña moitas das cousas que eu escribo: raúl gonzález tuñón.

vense baleas no horizonte do mar de vigo

ao final deste poema hai unha rima que estou empeñado en quitar pero cústame moito desfacerme de calquera das dúas palabras que alí riman:

descubriu a beleza
das perspectivas imprevistas

e que a poesía é disonante coas certezas

clavel del aire

neste poema, quiteille as itálicas ao nome da flor. se asumo o nome arxentino da flor no poema, deixo de ver a palabra como un termo estranxeiro.
nalgúns dos poemas deste libro, como noutro que está a piques de saír, as itálicas están como un modo de explicitar os diálogos que ás veces se producen dentro mesmo do texto entre dúas voces, dúas perspectivas que conversan.

magalhães

e unha cuestión de forma para rematar esta revisión: na última parte do poema de magalhães, descubrín que había cinco ou seis formas do verbo “atopar”. substituínas case todas.

pequenos apuntamentos

en “epitafios” fixen dúas pequenas correccións semántidas:
nun dos epitafios puxen do revés o sentido dunha estrofa porque dicía xusto o contrario do que quería que dixese
noutro, engadín un matiz para reforzar o sentido que igual non estaba tan claro.

ás veces marcar moito a dirección da lectura non é boa idea porque é importante que o lector poida darlle ás cousas os matices que son de seu. pero hai veces en que unha palabra pode engadir un matiz que desperte posíbeis lecturas novas. ese equilibrio é unha das cousas máis difíciles da poesía.

en “vense baleas no horizonte…” facía falta reorganizar as imaxes para reducir os abaneos dun texto que xa abanea de seu.

en “varadura” quitei algúns versos que non engadían nada especial. como regra xeral, o que non aporta, distrae. (e as regras xerais están para ser transgredidas, pero estas transgresións deberían ser sempre conscientes e ter un propósito.) tamén reorganicei algunhas imaxe para quitarlle unha sensación de desorde que me daba a lectura do texto.

do papel (baleas no horizonte 1)

a versión que hoxe vos deixo deste poema remateina nunha cafetaría moi linda. tivese unha así preto da casa e tería esta mesa reservada 24 horas para min soíño. chámase, creo, “la esquina” e está en arzúa.
canto á versión, ademais dos axustes nos cortes de verso que veñen sendo habituais estes días e un par de imaxes ás que lles quitei peso, deille unha volta grande a unhas estrofas polo medio que non acababan de cadrarme.
o outro cambio importante é que as baleas, que antes só estaban no título do poema, pasaron a formar parte do texto. así, gaña puntos a idea de que, na versión final, os poemas todos perderán o título.
 

el era aínda novo
e ela xa regresara unha vez
da morte
 

ela construía preguntas
e el poñíase triste
cando unha palabra faltaba ao encontro

esa teima súa
pola precisión das fronteiras
 

ela navegaba
entre a serenidade do abismo
e a tensión do verso
 

el anoábase ao mastro
para que non o arrastrasen as ondas
 
 

desde un alto
fronte ao mar de vigo
avistaban baleas no horizonte
e as palabras eran
calma navegante

pero el tornaba a vista á terra
e teimaba en ancorar
no seu pequeno silencio descuberto
 
 

ela quería velo todo
 

séntese fráxil
quen diante do mundo
albisca soamente interrogantes

pero ten o poder da dúbida
a firmeza de non deixarse
aloumiñar polo afago
 
 

agora el vai máis vello
máis do que ela poderá ser nunca
e xa non procura respostas
 

aprendeu a catar
o recendo cálido do inesperado

que a poesía é disonante coas certezas
 
 

tardou en saber que fora ela
quen o agasallara coa beleza
das perspectivas imprevistas

e nas súas palabras paira
cos ollos dela
enchoupados na roupa para sempre

coa vista no horizonte

non pensaba meterme con este texto aínda porque tiña a impresión de que ía ser un proceso duro. pero visto así, en verso, semella fluír con naturalidade.
as baleas están só no título porque non precisan estar dentro.
e tal vez sexa a única razón pola que acabe conservándolles títulos a todos os textos na versión final.

 

el aínda era novo
e ela xa regresara
unha vez da morte

ela construía preguntas
e el poñíase triste
cando unha palabra faltaba
ao encontro

esa teima tan súa
polos límites

 

ela navegaba
entre a serenidade do abismo
e a tensión do verso

e el anoábase ao mastro
para que non o arrastrasen as ondas

 

nun alto
fronte ao mar de vigo
os dous eran
tempestade calma

pero el teimaba en ancorar
nun seu pequeno
silencio descuberto

 

ela era pantera na espreita

quería velo todo

 

séntese fráxil quen
diante do mundo
só pode interrogarse

pero ten o poder da dúbida
a firmeza de non deixarse
aloumiñar polo afago

 

agora el vai máis vello
máis do que ela poderá ser nunca

e xa non procura respostas

 

aprendeu a catar
o recendo cálido do inesperado

que a poesía é disonante coas certezas

(pensou niso sen saber
que fora ela
quen o agasallara co sabor do vago
a beleza
das perspectivas imprevistas)

 

e nas palabras paira
cos ollos dela
enchoupados na roupa para sempre